Ateizm

Einstein maktubi

ateizm — Thu, 07 Nov 2013 14:10:19 GMT

Dinchilar Albert Einstein go'yoki xudojo'y bo'lgani haqida hikoyalar tarqatishadi. Bu sahifada fizikning faylasuf Erik Gutkind'ga din va xudo haqida yozgan xati keltirilgan:

Princeton, 3. 1. 1954

Hurmatli Mr Gutkind,

Brouwer'ning takroriy taklifiga binoan, kitobingizni o'qib chiqdim, uni menga berib turganingiz uchun tashakkur. Meni lol qoldirgan narsa shu bo'ldi: hayot va jamiyatga faktik munosabatimizda ko'p umumiylik bor. Sizning shaxsiy idealingiz ego atrofidagi xohishlardan qutulib, ozodlikka intilish, hayotni go'zal va himmatli qilish, bunda faqat odamiy unsurga tayanishdir. Bu bizni "noamerikaviy munosabatimiz" bilan birlashtirib turadi.

Biroq Brouwer'ning taklifisiz kitobingiz bilan o'zim tanishib chiqmas edi, chunki u menga tushunarsiz tilda yozilgan. "Xudo" so'zi men uchun insoniy ojizlik ifodasi va mahsulotidan boshqa narsa emas, Injil esa sharafli, lekin juda sodda, bolalarga xos afsonalar to'plamidir. Hech qanday, xoh nafis bo'lsin, tafsir-u izohlar buni men uchun o'zgartira olmaydi. Men uchun yahudiylik barcha boshqa dinlar kabi bolalarcha bid'at-xurofot timsolidir. O'zimni bajonidil ularga qarashli deb hisoblaydiganim va hurmatim baland yahudiy xalqi ham men uchun barcha boshqa xalqlardan farq qilmaydi. Tajribam ko'rsatishicha, ular boshqa xalqlardan hech ham yaxshi emas, garchi katta qudratga ega bo'lmaganlari uchun yomon illatlardan saqlanishsa ham. Bundan boshqa ularning nimasi "tanlangan" ekanini ko'rmayman.

Umuman sizning tashqisi odam, ichkisi esa yahudiy bo'lgan ikki g'urur devori orasiga tushib imtiyozli o'rin talab qilishingizni nojo'ya deb topaman. Odam sifatida siz qabul qilingan sababiyatdan ozod bo'lishni, yahudiy sifatida esa yakkaxudolik imtiyozini talab qilasiz. Biroq cheklangan sababiyat umuman sababiyat emas, buni biz bilgan ajoyib Spinoza kesin birinchilardan tasdiqlagan. Tabiat dinlarining animistik talqini monopoliyalashtirish bilan prinsipial bekor qilinmaydi. Bunday devorlar bilan biz faqat qandaydir darajada o'zimizni aldashimiz mumkin, ammo ular axloqiy o'sishimizga to'sqinlik qiladi. Aksincha.

Aqliy e'tiqodlarimizdagi farqlarni ochiq-oydin ko'rsatganimdan keyin ham biz boshqa muhim narsalarda, masalan odam xulqini baholashda yaqin ekanligimiz menga ayon qolmoqda. Bizni ajratuvchi narsalar faqat aqliy "anjom" va Freud tili bilan aytganda "ratsionalizatsiya"dir. Shuning uchun agarda muayyan narsalar haqida suhbatlashsak bir-birimizni yaxshi tushunamiz, deb o'ylayman.

Do'stona tashakkur va eng yaxshi niyatlar,

Hurmat bilan,

A. Einstein

Bu yerdan tarjima qilindi.

Sobiq muslima hikoyasi

ateizm — Fri, 25 Oct 2013 12:43:56 GMT

Hindistonlik bir sobiq musulmon ayol hikoyasi:

"Men musulmon oilada tug'ildim. Onam butun umr dinga kuchli berilgan, otam esa nisbatan liberalroq, biroq onam ta'sirida u ham taqvodor bo'lib ketgan edi.

Hamma musulmon oilada bo'lganidek, qulog'imga azon aytildi. Dinim islom qilib belgilandi, islomni o'lgunimcha haqiqat deb ishonishimga qaror qilindi. So'nggi nafasimgacha Allohga sig'inishim kerak, deb belgilandi.

Ulg'ayar ekanman, Quronni Allohning tili bo'lmish arabchada o'qishni, namoz, ro'za va Allohning payg'ambari Muhammad buyurgan ishlarni qilishni o'rgana boshladim. Har gal yangi surani ovoz chiqarib o'qiganimda, yaxshi musulmon qiz bo'lib o'sayotganim uchun maqtov aytishganida onamning yuzidagi xursandchilikni ko'rib quvonar edim. 12 yoshga kirganimda ota-onamga hijob o'rashni istashimni aytdim. Ular va qarindoshlar mendan juda faxrlanar edilar. Ishlarim Allohga ma'qul ekanini aytishganida o'zimni juda baxtli his qilgandim. Maqsadim do'zax olovidan, eng qo'rqqanim narsadan Alloh meni asrashi, mendan rozi bo'lishi edi.

Har bir bola kabi men ham qiziquvchan edim, shubha va savollarim bor edi. Onam Odam Ato, Nuh, Ibrohim, Yusuf, Muso, Iso va boshqa payg'ambarlar hayotidan hikoyalar o'qib berar edi. Shu hikoyalar menda birinchi shubhalarni paydo qildi. Nega, masalan, Alloh bila turib shaytonni yaratdi? Nega Alloh Ibrohimni sinamoqchi bo'ldi? Alloh kelajakni ko'rmaydimi? Alloh kelajakni o'zi belgilamaydimi? Biz-chi? Alloh qay birimiz jannatga, qay birimiz jahannamga yuborilishini belgilamaganmi? Qanday qilib bu hayot sinov bo'lsin, agar oqibatda barchasi Alloh istaganidek bo'lib chiqsa va avvalboshdan tayin etilgan bo'lsa?

Shularni so'raganimda nuqul bir javobni olardim: islom - bu ishonch, Allohdan savol so'rash mumkin emas (Moida:101). Qolaversa, Alloh bilguvchidir.

Shunday qilib savollar javobsiz qoldi va men ularni unutishga majbur edim, chunki Alloh bular haqida o'ylashimni istamas ekan. Yana bir savolim bor edi, lekin men uni ziddiyatli hisoblab, hech kimdan so'ramagandim: boshqa xudoga topinayotgan bo'lsak-chi? Balki Alloh xudo emas, Krishna, Iso yoki boshqa hech kim bilmaydigan iloh xudodir? Unda nima?

Qachon shu savolni o'ylasam, o'zimni aybdor, sharmanda his qilib, o'zimdan jirkanardim. Allohdan shunday fikrlarim uchun uzr so'rab, meni hidoyatga boshlashini istar edim, toki u mendan rozi bo'lib, jannatga kiritsin. Dinga mukkasidan berilgan edim.

15 yoshimga kelib Quronni bir necha bor arabchada o'qib bo'lgandim, biroq uni o'zimga tushunarliroq tilda ham o'qishni istadim. Alloh odamzotga kitobida nimalarni buyurganini tushunishni farz deb o'yladim. Va shunday qilib inglizcha Quron o'qiy boshladim.

Avvaliga Allohning so'zlariga mahliyo qoldim, hatto hayajonga ham tushdim, lekin bu hislar tezda tugadi. O'qishda davom etarkanman, kitobda absurd, mantiqsiz hikoyalar, varvarcha qonunlar va mizoginiya (xotin-qizlarni kamsitish) ko'rib hayron qoldim. Bolaligimda tug'ilgan savollar yana qaytib keldi va o'zimga o'zim onamning gaplarini qaytardim: Alloh bilguvchidir.

Yo'q, men erkak ayolini urishi, bir necha xotin olishi, ularni nazorat qilishi va ulardan istaganicha "foydalanishi" kerak, deb o'ylamasdim.

Yo'q, men ayol guvohligi erkaknikidan ikki marta past, erkaklar ayollardan yaxshi, ayol hayzi iflos kasallik, deb o'ylamasdim.

Lekin mening nima o'ylashim muhim emas, balki olam yaratuvchisi qarori muhim va shunday bo'lishi kerak edi. Shunday qilib shubhalarimni yana bir bora unutib, o'qishni davom ettirdim.

Shu paytga kelib Facebook'dagi EDMD (Everybody Draw Muhammad Day - Hamma Muhammadni Chizadi Kuni) haqida eshitib qoldim. Hech qachon bunchalik jahlim chiqmagan edi. Bu odamlar Muhammad payg'ambarni, Yer yuzida yurganlardan eng komilini, Allohning o'zi rasul etib tayinlaganini, odamzot orasidagi eng yaxshi odamni mazax qilishayotgan edi. Shu nodon odamlar shunday buyuk insonni mazax qilishmoqchimi?

EDMD meni reallik bilan tanishtirdi. Ungacha hammani biror dinga sig'inadi, deb o'ylar edim. Yaxshi musulmon sifatida boshqa dinlardan nafrat qilar edim. Yahudiy va xristianlarni Alloh, rasuli va ummaga dushmanligi uchun; hinduiylarni esa shirk qilishgani uchun yomon ko'rar edim.

Biroq EDMDda odamlar nafaqat turli ilohiy qarashlarga ega ekanini, balki xudoga topinmaydigan, hatto xudo mavjud emas, deydiganlar borligini ham bilib oldim. Ateistlar. Ularni olam yaratilmagan deyishgani uchun tentak, absurd deb o'ylardim. Unda olam qayerdan keldi? O'sha paytda nafratlanish uchun yangi odamlarni topgandim. Islomni rad etuvchi va men hech qachon eshitmagan g'alati fikrlari bor yangi odamlarni.

Men o'shanda islomni himoya qilib, bu fikrlari Alloh biladi qayerdan kelib qolgan adashganlarga islom ma'nosini tushuntirar edim. O'shanda men oldin unutmoqchi bo'lganim shubha va savollarga yana ro'baro' kelishga majbur bo'ldim.

Musulmonlar haqida oldin bilmagan narsalarni eshitdim. Theo van Gogh islomni tanqid qiluvchi kino olgani uchun ko'chada musulmon tomonidan o'ldirilganini. Islomiy o'lkalarda boshqa dinga kirganlar o'ldirilganini. Besoqollar jamoat joyida o'ldirilishini va boshqa menga musulmonlar aytmagan narsalarni eshitdim. Biz nuqul G'arb mamlakatlarimizni buzayotgani, odamlarimizni o'ldirayotgani, yahudiylar falastinliklarni qiynayotgani, hinduiylar bizni kamsitishi haqida qichqirib kelar edik, lekin musulmonlarning o'zlari boshqalarni, jumladan musulmonlarni ham o'ldirayotgani haqida churq etmasdik. Bular muhim emas edi. Birov bizga zulm qilayotganigina muhim edi. Faqat shu haqida qayg'urar edik.

Mendan Muhammad payg'ambar hayoti haqida so'rashdi. Mukammal inson deb o'ylab yurganim unchalik mukammal emasdek ko'rindi. Yoshi 53 bo'la turib, 9 yoshlik Oyshaga uylanishi (u paytda urf bo'lgani muhim emas, axir Muhammad barcha davrlar uchun komil bo'lishi kerak edi), Banu Quraysh qabilasi qatliomi, ko'p xotinlari va cho'rilari, ularga qanday "ega" bo'lgani. Uning buyrug'i bilan qilingan qaroqchilik, zo'rlash va qotilliklar meni jirkantirdi. Shu odamga ergashganimdan uyaldim, lekin buni tan olishdan qo'rqdim. Shuning uchun bu ishlarni o'zimcha oqlashga harakat qildim, ammo qancha harakat qilsam ham uddalay olmadim.

Yana bir bora Quronni o'qishga, lekin bu gal fikrlashimni o'chirmaslikka ahd qildim. Qaytadan o'qib chiqqanimda butun din men uchun parcha-parcha bo'lganidek tuyuldi. Baqara surasidagi sigir hikoyasini bema'ni, Sulaymon va uning chumolilar bilan gaplashgani hikoyasini tentakona, Fil surasidagi fillar hikoyasini absurd, deb topdim. Bularning birontasi ishonarli emas edi. Tan olishdan qo'rqqan bo'lsam ham, shubhalar kuchaya bordi. Shuning uchun Allohga yordam so'rab iltijo qildim. U meni sinayapti, deb o'ylab yordam so'radim. Biroq yordam kelmadi. Asta-sekin Qurondagi yozuvlar, Allohning qonunlari va payg'ambar ishlariga rozi emasligimni tan ola boshladim. Quronga tanqidiy nazar bilan qaray boshladim, hatto grammatik xatolarini ham topdim; Alloh olmosh ishlatishda chalkashlik qilar ekan.

Islomning asosini so'roqlashni boshladim: masalan, Allohning do'zaxi adolat emas, balki chekli va qisqa umrda qilingan "jinoyatlar" uchun beriladigan cheksiz, abadiy, vahshiy jazo bo'lib ko'rindi. Shu "jinoyatlardan" Alloh ko'z o'ngida eng yomoni iymonsizlik ekan. Qatliom, go'dak zo'rlash kabi yovuzliklar emas, balki ishonmaslik yoki shirk - shu Alloh uchun eng muhimi ekan.

Allohning o'zi yaratgani ayollarni yoqtirmasligi, hatto nafratlanishi, ularni kamsitishi meni bezovta qilgan yana bir narsa bo'ldi. Uning o'z mavjudligiga tayinli dalil bermay, unga ishonmaganlarga qarshi nuqul urush ochishi… va hokazo, va hokazo.

Islomning kelib chiqishini o'rgana boshladim va u menga ochiq-oydin odam tomonidan o'ylab topilgan, aniqrog'i arablarni boshqarish va surnayiga o'ynatish uchun Muhammad tomonidan yaratilgani ayon bo'ldi.

Islomning ikir-chikirlargacha nazorat qilishga berilishi, namoz qilganda oyoqni qanday tutish, hojatdan keyin qanday artish, qanday soqol o'stirish, qanday yotib uxlash, hatto qanday yel chiqarish - bularning barchasi bu dinni butun olamni yaratgan xudo emas, balki mayda-chuydaga berilgan, mukkasidan ketgan odam yaratganiga ishora qilar edi. Shunday katta koinot yaratuvchisining bir galaktika chekkasidagi mayda sayyoraga shunchalik berilishi, yana bu sayyoraning geografik cheklangan Yaqin Sharq sahrosiga "buyruq" yuborishi bo'lmagan gap, deb o'yladim. Naqadar kuchsiz xudo, chunki u nafaqat oldin yuborgan kitoblarini himoyalay olmadi, balki "oxirgi" kitobini ham qo'riqlamadi. Quron o'zgarmagan, degan iddao haqiqat emas, buni ozgina tadqiqot bilan bilib olish mumkin, lekin musulmonlar buni bilmay, ularning kitobi naqadar "o'zgarmas" va "mukammal" deb gapiraverishadi. Xuddi bundan biror naf bordek.

Islom ilohiy emas, Alloh xudo emas, Muhammad haqiqatgo'y emas, buni tushunishga ancha vaqtim ketdi, biroq oqibatda tushunib yetdim. Bu qiyin fizika emas, shunchaki ratsional fikrlash va vijdon kerak, esingni taniganingdan beri haqiqat deb yurganing narsadan voz kechish qiyin, biroq yolg'onga ishonish yaxshi emas; eski primitiv sahroi ishonchlardan xalos bo'lish esa juda yoqimli hisdir."

Bu yerdan tarjima qilindi.

Xudo - ateist?

ateizm — Sat, 19 Apr 2008 12:18:39 GMT

Xudo ateistmi?
Faraz qilaylik-ki, asosiy dinlarimizda tasvirlangan, e'tiqod markazi bo'lmish xudo haqiqatan ham bor. Xo'sh, uning e'tiqodi qanday? U nimaga ishonadi? Kimga topinadi?
Bu savollarga musulmonlarimiz "La ilaha ilalloh", ya'ni "Allohdan boshqa iloh yo'q", degan monoteistik mantra bilan javob qilishadi. Turgan gapki, ularning Allohi, Al-Ilohi, xudosi o'zidan boshqa xudolar yo'qligidan boxabardir. Demak, u hech kimga topinmaydi, hech kimga sig'inmaydi.
Xo'sh, xudo e'tiqod, diniy ishonch kabi tuyg'ularga egami?
Bu savolga "Xudo hamma narsani bilguvchidir" ta'kidi javob bo'lishi mumkin. Ishonch, bilishdan farqli o'laroq, biron fakt yoki mantiqiy isbotga asoslanmay, biron iddaoni rost, deb qabul qilishdir. Bilish esa, shu iddaoni uning faktual yoki mantiqiy isbotlaridan kelib chiiqb, qabul etishdir. Bilish boshlangan nuqtada ishonch yo'qoladi.
Masalan, bir odam muzlatgich ichida bir shisha mineral suv borligiga ishonadi. Aynan ishonadi, chunki u haqiqatan ham muzlatgichda mineral suv bor-yo'qligini ta'kidlovchi fakt yoki mantiqiy isbotlarga ega emas. Faqat ishonadi (balki unga shu muzlatgichda mineral suv bor ekanligi haqidagi fikr yoqar, balki shunchaki "bor-yo'q" variantlari orasidan birini tasodifan tanlab olgandir). Bordi-yu, o'sha kishiga muzlatgich eshigini ochib, ichida bir shisha mineral suv bor-yo'qligini ko'rsatsak (ya'ni unga shu ontologik muammoni hal qiluvchi fakt bersak), uning ishonchi yo'qolib, o'rnini "bilish" egallaydi. Endi u muzlatgichda mineral suv bor-yo'qligini aynan biladi.
Mavzuga qaytsak. Madomiki, xudo mutlaqo hamma narsani bilsa, demak uning ishonchi yo'q. Uning ishonchga ehtiyoji ham yo'q.
Demak, xudo 100% ateistdir.
Dindorlar dahriylarni qarg'ashar ekan, o'zlari o'ylab topgan xudo ham dahriy ekanligini unutmasliklari lozim.

Mahshar

ateizm — Sun, 15 Jul 2007 15:57:14 GMT

Mana, o'sha mahshar kuni ham kelib, so'rov boshlandi...

Alloh: Ey qulim, menga ishonmas eding, mana endi qarshingda turibman.

Ateist: Sen Allohmisan?

Alloh: Ha, men Allohman.

Ateist: Qayerdan bilay sening Alloh ekanligingni, balki boshqasidirsan.

Alloh: Qara, mana senga boldirimni ko'rsatayapman, endi ishondingmi?

Ateist: U boldirning Allohning boldiri ekanligini qayerda bilaman? Buni bilishim uchun Allohning boldirini avvalroq ham ko'rishim kerak edi, lekin bu boldir ham sening Alloh ekanligingni isbotlamaydi.

Alloh: Qanaqa odamsan o'zi, e hozir do'zaxga otayki, ko'rasan, Allohmanmi yo yo'q.

Ateist: Nega ishontirish uchun boldiringni ko'rsatyapsan?

Alloh: Xo'sh, nima qil deysan?

Ateist: Bo'l, desang bas.

Alloh: Ha, buni qara-ya, esimga kelmabdi!

Ateist: Sendan zerikdim, nuqul ayni narsalarni qilasan. Hamma narsani o'zing qilganingni ayta turib, bizni do'zaxga tashlaysan. Hamma narsani sen qilsang, hamma narsaga mas'ul ham sen bo'lmaysanmi? Men har yerdaman, deysan, qullarimga yaqinman, deysan, lekin negadir odamlarga elchi orqali murojaat qilasan?

Alloh: Sizlarni sinayapman, imtihon qilayapman.

Ateist: Hamma narsadan voqif emasmisan? Ham hamma narsani bilaman, deysan, ham sinayapman, deysan. Biz bilganini sinaganni boshqa so'z bilan atayman. Qilgan ising Muhammadga xotin topish. Unga onasi va singlisidan tashqari barcha ayollarni halol qilgansan.

Alloh: A, to'xta, aybni menga to'nkama, Muhammad aslida bundan ham ortig'ini istagandi, men bo'lmaydi, dedim.

Ateist: Bundan ham ortig'ini? Ortiq kim qolibdi-ki?

Alloh: U yog'ini kavlashtirma...

Ateist: Uning 9 yoshli qizcha bilan chimildiqqa kirishiga, o'z avlodiga uylanishiga qanday qilib izn berding?

Alloh: Ha endi shayton yo'ldan ozdirdi.

Ateist: Xo'sh, nega Odam va Havvoni yerga yolg'iz yubording? Nega ularning farzandlariga yaqin qarindosh bo'la turib, nikoh qilishlariga izn berding? Hamma narsaga qodirsan-ku, aqlingga boshqa chora kelmadimi? Boshqa odamlarni yaratsang ham bo'lardi. Bu yechim hatto dunyomizdagi 4 yoshli bolaning kallasiga ham keladi...

Alloh: Endi... bir bo'lib qopti-da, oz'im ham uyalaman...

Ateist: Odamni yaratayapsan, keyin shu daraxtga yaqinlashma, deyapsan, unday bo'lsa nega u daraxtni u yerga qo'yding? Odam u daraxtdagi mevani yeyishini, shayton uni aldashini bilmasmiding, qolaversa har yerdaman deysan, shayton Odamni o'z jannatingda aldayotganida qayerda eding?

Alloh: Oh, u shayton mening bir onlik g'aflatimdan foydalanib qoldi, Odamni aldadi. Uni albatta jazolayman.

Ateist: Nega jazosini darrov berib qo'ya qolmading-da, kechiktirding? Unga odamlarni yo'ldan ozdirish uchun fursat berding. Qolaversa, hatto Allohning jannatida Allohning payg'ambarini (!) yo'ldan ura olgan bir mavjudot yerdagi odamlarni qay ahvolga solishin bir o'ylab ko'rmadingmi?

Alloh: Zamondan munazzahman, shuning uchun tuzuk-durust o'ylay olmayman.

Ateist: U Muhammadga yo'lladim, degan kitobingning holini ko'r, chalkashlik, sadizm, safsatalarga to'la. Hech yarashadimi cheksiz bilim sohibi Allohga shunday kitob?

Alloh: Nega, nimasi bor ekan kitobimning? Iltimos, insof bilan gapir.

Ateist: Qanaqa insof? Senda insof bormi ki, talab qilsang? Istasangmish, har kim hidoyatga yetarmish. Sen tilamasang, ular butga topmasmish. Eee,sen tilamasang, ularning aybi nima?! Ham hamma narsani sen qilarmishsan, sen istamasang bo'lmasmish, ham qilganlarimizga yarasha bizni jazolarkansan. Dunyoni shuning uchun yaratdingmi?

Alloh: Shunday desa ham bo'ladi... bir kun qarasam, bitta o'zimman, keyin siqilib ketdim, kel, dedim, shu odamlarni yaratayin, tomosha qilib o'tirayin, zerikib o'lmay tag'in.

Ateist: Darvoqe, qanday paydo bo'lgansan, hech o'ylab ko'rganmisan bu haqda? "Men qanday qilib shunday kuch, bilim bilan bor bo'lib qoldim, meni ham yaratgan bormikan?" deya...

Alloh: Yo'q, nega meni birov yaratsinki? Maqsadi nima bo'ladi bundan... Eee, ichimga qurt tushganday bo'ldi, haqiqatan ham meni kuzatayotgan birov bormikan? He yo'q, nega meni kuzatsin, boshqa qiladigan ishi yo'qmi? Qolaversa, men bizzat ateistman...

Ateist: Vijdoning bormi o'zi? Dunyoda shuncha yovuzliklar bo'layapti-ki, odamlar o'n ming so'm uchun o'ldirilayapti, ochlikdan qirilishyapti, kichik bolalar zo'rlanmoqda; bizning qo'limizda sening kuchingning milliarddan biri ham yo'q bo'lsa-da, bularni ko'rib chiday olmay, to'siq bo'lishga harakat qilamiz. Vijdonimiz shuni buyuradi. Sen esa qanday qilib jim turib tomosha qilayapsan?

Alloh: Nima qilay, qaysi biringizga qaray, hammangiz tentak bo'lgansiz. Sizni yaratganim kunga la'nat bo'lsin, ming afsus, naq 6 kun yelib-yuguribman-a, sizlarni yaratish uchun, aql berdim, erkin iroda berdim.

Ateist: Erkin irodang nimasi, kitobingda Alloh tilamasa, siz ham tila olmaysinizdeyapsan. Bular sening oyatlaring emasmi?

*Agar Robbing xohlasa, yer yuzidagi kishilarning hammasi iymonga kelar edilar. (10/Yunus/99)

*Agar xohlaganimizda, har bir jonga o'z hidoyatini berar edik. (32/Sajda/13)

*Sen: "Yetuk hujjat Allohning O'zidadir. Agar xohlasa, hammangizni hidoyatga solar edi", deb ayt. (6/An'om/149).

*Oyatlarimizni yolg'onga chiqarganlar kar va soqovlardir. Alloh kimni xohlasa, adastirar va kimni xohlasa, to'g'ri yo'lda barqaror qilib qo'yadir. (6/Enam/39).

*Alloh kimni adashtirgan bo'lsa, unga yo'l topa olmassan. (4/Niso/88).

Bular sening oyatlaring emasmi???

Alloh: Ha, meniki, umuman menga unaqa gapirma, bilganimni qilaman!!!

Ateist: Xo'p, shunday ekan, bulardan so'ng, kimning do'zaxga kirishi kerak: menmi yo sen?

Alloh: Ey inson, tabiiyki sen kirasan do'zaximga. Men seni atayin shuning uchun yaratdim.

*Batahiq, jahannam uchun ko'plab jin va inslarni yaratdik. (7/A'rof/179).

Esingga tushdimi bu oyatim? Qasam ham ichganman, do'zaxga tiqaman, deb, yolg'onchi bo'laymi endi? (atrofga baqiradi) Mana bu yaramasni darhol jahannamga oting! (do'zaxga yuzlanib) To'ldingmi?

Do'zax: Qayog'da... Yana bormi?

"Bugun jahannamga to'ldingmi?" desak, u: "yana qo'shimcha bormi?" der. (50/Qof/30).
___________________________________________
Qavslar ichida sura raqami/nomi/oyat raqami keltirilgan.

Qur'on tafsirlariga parodiya

ateizm — Wed, 11 Jul 2007 14:50:23 GMT

Qur'on tafsirlarini yozish, undagi oyatlarga izohlar berish oson ish emas ekan. Ayniqsa bu eski kitobni zamonamiz zayliga moslab yozish undan-da qiyin. Yolg'iz til bilgan kamlik qiladi. Kallani, xayol kuchini ishlatishni o'rganib olish kerak.

Masalan, Qur'onda shunday oyat bo'lsin deylik:

xxxx surasi xx-oyat
"Bularni belingizga bog'lang va darhol u Allohni tan olmaydigan odamlarning tuproqlariga keting, portlating, havoga uchiring u kofirlarni, ki ko'rsinlar mo'minlarning kuchini. Shubhasiz oyatlarimizni anglaganlar uchun ko'p ne'matlar bordir."

Tafsiri:
Bu oyat siz anglaganingiz ma'noda bo'lmay, xosiyatli, hatto kelajakdan xabar beruvchi mo'jizaviy oyatdir. Bilasizki, uchoqlar ichki yonuv motorlar bilan uchishadi. Bu motorlarda yonilg'i yonadi, ya'ni portlaydi. "U kofirlarning tuproqlariga keting" derkan, bu yerda juda uzoqlarda (boshqa qit'alarda) yashaydigan odamlarning tuproqlariga - mamlakatlariga sayohat qiling, demakdir. "darhol" so'zi esa bu sayohatning tez bo'lishiga bir ishoratdir. Va bilamizki bunday tez sayohat faqat uchoqlarda amalga oshiriladi. Oyatdagi "portlating" so'zi esa motorlarning "portlamali motor" ekanligidan xabar bermoqda. Va Qur'on-i Karim kunimizdan 14 asr(!) avval bu mo'jizani bizga bildirmoqda. "portlating, havoga uchiring u kofirlarni, ki ko'rsinlar mo'minlarning kuchuni", ya'ni motorlarni ishga tushiring va kofirlarni uchoqqa mindiring, (uchiring ularni) ki ko'rsinlar musulmon texnikasi qandayligini. Oyat boshidagi "Bularni belingizga bog'lang" esa, nuqul yanglish tushuniladigan, va beliga bombalarni bog'lab g'ayrimuslim o'lkalarda xudkushlik qilayotgan terrorchilarni esga solishi mumkin. Ammo aslida bu oyat bundayin zulm haqida emas. Zotan oyat so'ngidagi "Shubhasiz oyatlarimizni anglaganlar uchun ko'p ne'matlar bordir" gapi bunga bir ishoratdir. U belimizga bog'laydigan narsa, uchoqdagi yo'lovchilar beliga bog'laydigan xavfsizlik kamaridan boshqa narsa emas.

Xullas, xulosa qilib aytadigan bo'lsak, oyat tafsiri shundaydir:
"Belingizga xavfsizlik kamarlarini bog'lang, motorlarni portlating (ishga tushiring), tezlik bilan uzoqlarga (g'ayrimuslim o'lkalarga) keting, bu uchoqlar bilan ularni havoda uchiring, ki sizning kuchingizni (texnologiyangizni) ko'rsinlar."

Mana fanning o'tgan asrda ijod etgani, kunimizdan 1400 yil oldin yozilgan Qur'onda ochiqdan-ochiq ko'rsatilmoqda. Qur'on shunday mo'jizaviy kitobdir, u odamzotga fan o'rganishni buyuradi.
________________________

Ko'rganingiz kabi, ikki jumlalik bir oyat bir sahifalik qilib "yoyildi", zamonamizga moslab aylantirildi. O'ylab ko'ring, bunday tafsirlarning Xorun Yahyo, Xayrulla Hamidov kabi ustomonlarning kitoblari-yu disklaridagi tafsir va "mo'jiza"lardan farqi bormi?

O'yga soluvchi savollar

ateizm — Sun, 24 Jun 2007 13:15:54 GMT

Taqdir va Erkinlik
· Taqdirimiz avvaldan yozilib qo'yilgan bo'lsa, nega qilmishlarimizga mas'uliyat bizga yuklanmoqda?
· Agar hur irodamiz bor bo'lsa, nega ba'zi narsalarni tanlaganimizda do'zaxga yuborilamiz?
· Biz tanlovlarimizda erkinmiz, taqdir faqat xudoning bizning tanlovlarimizni avvaldan bilib yozib qo'yganidir, deb bu savollardan qutulishga urinmang. Inson qarorlarni mavjud sharoit va faktorlarga ko'ra qabul qiladi. Bu sharoit va faktorlar esa xudoning nazorati ostidadir, xudo agar hamma narsani idora etsa, inson erkin bo'la olmaydi. Vaziyat bunday bo'lmasa va xudo insonni haqiqatdan erkin qila oladigan (va qilgan) bo'lsa, ya'ni insonning qarorlari xudoning nazorati ostida bo'lmasa, u holda xudoning erkinligi cheklangan bo'lib qoladi. Inson erkinligi va irodasi xudoning mutloq irodasi bilan mos tushmaydi. Inson haqiqatdan ham tanlovlarida erkin bo'lsa va xudoning bunda hech bir roli bo'lmasa, funkciyasi faqat bularni avvalboshdan bilishdan iborat bo'lsa, bu xudoning kuchiga cheklov qo'yadi. Lekin xudo hamma narsaga qodirligi yuzasidan bundayin cheklov bo'la olmaydi, demak bizning tanlovlarimiz ham uning nazorati ostidadir va faqat uning xohish-irodasi bilan bo'ladi. Hatto atrofimizdagi barcha narsalarni u yaratganidan, tanlovlarimiz ham u yaratgan sharoit va faktorlar asosida bo'ladi, boshqa iloji yo'q. Qisqasi, ham xudo, ham inson bir vaqtning o'zida erkin bo'la olmaydi. Bu chalkashlik dinlarning tabiatida bordir va din ulamolari buning ichidan chiqish uchun tayinli argument keltira olishmaydi. O'zlaridan so'rab ko'ring-chi, oladigan javobingiz sizni qoniqtirar ekanmi?
· Tanlov erkinligimiz bor, biroq ba'zi narsalarni tanlamasligimiz istalsa bu erkinlikning nima keragi bor?
· Xudoning haqiqatdan ham bor ekanligini tasavvur qilaylik. Men nega unga ibodat qilishga majburman? Agar mening birovga, o'sha birov mendan kuchli bo'lsa ham, ibodat qilmaslikni tanlash erkinligim, haqqim bo'lsa, u holda bu erkinlikni ishlatganim tufayli nega jazolanishim kerak? Agar itoat istasa, nega itoat etmaslik huquqini ham berayapti insonga? Yo'q, agar boshqa narsalardan zavq ololmasa, u holda "Nima, bu xudo sadistmi?” degan savol tug'iladi.
· Xudo hamma narsani bilsa (o'tmish, kelajak, va hk), u holda o'tmish ham, kelajak ham yaratilmasidan avval tayindir. Tayin bo'lgan narsani o'zgartirish uchun kitob, payg'ambar, va hk yuborishning mantig'i nima?
· Jean Paul Sartre’ga ko'ra, xudo bor bo'lsa, unga urush e'lon qilib, yo'q qilishga harakat qilishimiz kerak, chunki u bizning erkinligimizga to'siqdir. Xudo bor bo'lsa ham, agar iddao etilganidek odil bo'lsa, hur iroda va istaganini tanlash erkinligini bergan qullaridan bu erkinlikni qo'llamaslikni talab qilmasligi kerak. Aks holda yaxshi niyatli va odil bo'la olmaydi. G'addor, despot va adolatsiz bo'ladi.
Adolat
§ Tasavvur qilaylikki, ilmiy-taxayyuliy filmlardagi kabi aqlli robotlarni yasay oladigan darajagacha rivojlandik. Va bu yasaganimiz robotlar ham o'zlarining mavjud ekanliklarini biladilar, ham erkin tanlov qila oladilar. Bu vaziyatda biz ulardan bizga qul kabi itoat etishlarini kuta olamizmi? Bunga haqqimiz bormi? Buni qilsak, bu ahvolning hur insonlarni qul qilishdan nima farqi bor? Bu bizni g'addor, tiran, despot va adolatsiz qilmaydimi?
§ Sun'iy ong dasturlari ustida ishlayotgan bir dasturchini tasavvur qiling. Bir dastur tayyorlayapti, test qilayapti va dasturining istagani qadar ishlamayotganini ko'rayapti. Bu vaziyatda dasturchi kimni ayblashi kerak? Yozgan dasturinimi, yo'qsa o'zinimi?
§ Qu'ronda nega qullar haqida ko'p yozilgan? (Qullaringizga yaxshi muomala qiling, ozor bermang va hk). Ya'ni Qur'on qullikni tabiiydek ko'rayapti. Musulmonlar bu ahvolni qanday izolashadi?
§ Qur'onga ko'ra xudo ba'zilarning qalblarini muhrlagan, ularni imonga kiritmagan (biz ateistlar ham, turgan gapki o'sha kishilar sirasiga kiramiz). Xo'sh, bu vaziyatda xudo bizga haqsizlik qilayotgan bo'lib chiqmaydimi? Bizning nima aybimiz bor? Bu xudoning odil sifatiga to'g'ri keladimi?
§ Umr bo'yi islomni tanimagan kishilarning nima aybi bor? Afrikaning ibtidoiy qabilasida tug'ilgan bir odamdan xudo qanday qilib o'ziga imon kutadi?
§ Xudoning bizni ham sevishi, ham hayotning bir imtihon ekanligi va bu imtihonda o'ta olmasak, qattiq jazolanishimiz aytiladi. Ya'ni xudo bizni majburlab bunday rasvo bir imtihonga tiqib qo'ygan. Va ham hadislarda, ham muqaddas kitoblarda do'zaxda jannatdagidan ko'ra juda ko'p inson bo'lishi aytiladi. Bu sevimli bir shaxsga qilinadigan ish turidanmi?
§ Xudoning ayollarga nima g'arazi bor? Nega kerak bo'lsa urib, do'pposlanishlari mumkinligi aytilmoqda (Niso surasi, 34-oyat)? Nega ular "Aqlan va dinan qoloq yaratilganlar” deyiladi (Buxoriy hadislari)? Nega guvohliklari erkak guvohligining yarmiga teng ko'rilmoqda?
§ Bizning musulmon o'lkalar, xudo qatidagi eng so'nggi va eng haq dinga sohib bo'lsa, nega dunyo bo'ylab musulmon mamlakatlar qoloqlashib ketishgan? Nega kofir xristianlar, yahudiylar, dinsizlar dunyoni boshqarmoqda?
§ Xudo, agar bor bo'lsa, ham borligining dalillarini bizdan berkitib, ham bizlardan o'ziga ishonishimizni kutar ekan, nima qilayotganini tushunadimi o'zi? Berkinmachoq o'ynayotgan bir bolami?
O'zga sayyoraliklar
· Agar olamda yashaydigan bizdan boshqa juda ko'p hayot turlari bo'lsa (ki zamonaviy fanga ko'ra bu mumkin), u holda bu mavjudotlarning bir qismi bizdan ortda qolgani bilan, boshqa qismi esa ilg'orlashib ketgan bo'lishi mumkin. Lekin Qur'onga ko'ra xudo odamni koinotda o'zidan keyin eng qimmatli borliq, deb tayin qilgan. Hatto farishta va jinlardan ham ustun qo'ygan. Xo'sh, bizdan qat-qat zakiy va ilg'or, bizdan million yillar ilgarilab ketgan mavjudotlar bo'lgan holda, xudo bu sharafni nega bizga loiq ko'ripti?
· Nega muqaddas kitoblarda o'zga sayyoraliklar haqida bir og'iz gap yo'q?
· Xudo Odam va Havoni yaratib, jannatdan quvgan ekan, o'zga sayyoraliklar jannatdan qanday quvilishgan? (agar quvilishgan bo'lsa). Yo hammasi yaratilib-yaratilib jannatdan quvilgan bo'lishi lozim, yoki faqat inson jannatdan quvilgan, boshqalar esa o'z sayyoralarida yaratilgan bo'lishlari kerak. Agar ikkinchisi to'g'ri bo'lsa, u holda yana inson ulardan ayri qo'yilmoqda (insonni jannatda yaratganiga ko'ra).
· Xudo o'zga sayyoraliklarga ham payg'ambar va kitoblar yuborganmikin? Ularni ham do'zaxga otarmikan? Bizlarga hurilar va sharobdan daryolar va'da etipti, o'zga sayyoraliklar nima olishar ekan?
Tabiat va Evolyuciya
§ Xudo hamma narsani bir maqsad uchun yaratgan va dunyodagi har bir jonzotning tayinli funkciyasi bo'lsa, nega 60 million yil avval dinozavrlarni va o'sha paytda Yerda yashagan boshqa mavjudotlarning %95’ini qirib yuboripti? Nega hanuzgacha organizm turlari yo'qolib bormoqda?
§ Odam bugungi shakli bilan yaratilgan bo'lsa, olimlar qazishma joylarida nega shakli bugungi odamga o'xshamagan (ko'proq maymunga o'xshab ketadigan), lekin yonboshlarida tosh asboblar yotgan skelet namunalarini topishmoqda? (Bularga yuzlab misollar bor).
§ Odamlar Odam va Havodan tarqalgan bo'lsa, va evolyuciya, demakki tabiiy tanlanish, atrof-muhitga moslashish kabilar bo'lmasa, nega dunyoning turli burchaklaridagi odamlar antropolgik xususiyatlari bilan bir-biridan farq qilishadi?
§ Jonzot turlari bugungi holicha yaratilgan va million yillarki o'zgarmay kelyotgan bo'lsa, nega fanda evolyuciya, deb atalmish bir princip kiritilgan va nega bu nazariyaning ko'p-ko'p isbot-dalillari bor? Nega hamma hurmatli va nufuzli olimlar bu nazariyaning to'g'riligiga ishonishadi? Va nega televizorda ko'rsatiladigan barcha tabiat haqidagi ko'rsatuvlarda evolyuciya nazariyasiga bevosita yoki bilvosita ishoratlar beriladi?
Mantiqiy savollar va paradokslar
· Xudoning o'z o'zini yo'q qilishga kuchi yetadimi?
· Xudoning ikkinchi bir xudoni yaratishga kuchi yetadimi?
· Xudo bir emas, ko'p bo'la oladimi?
· Xudo o'zi ham ko'tara olmaydigan tosh yarata oladimi?
· Xudoning kuchi yetmaydigan bir narsani yaratishga kuchi yetadimi?
· Xudo hamma narsaga qodir bo'lmaslikka ham qodirmi?
· Xudo biror-bir sifatiga (Allohning 99 ismi uning sifatlarini bildiradi) teskari sifat ola oladimi (masalan, "rahmdil” sifati o'rniga "razil” sifatini)? Ololsa va olsa, bu sifatni haq sifat deyish mumkinmi?
· Xudo mantiqdan yuqori turadimi? Bir vaqtning o'zida ham to'g'ri, ham yanglish biror nima yarata oladimi, masalan? Yoki doira shaklidagi kvadrat?
· Xudo olamni yaratishdan avval qayerda edi? Nima qilayotgan edi?
· Xudo kelajakni ham bila, ham o'zgartira oladimi? (O'zgartirsa eski bilimi yanglish bo'lib chiqadi).
· Xudo o'ylay oladimi? (O'ylash kelajak va o'tmishga doirdir. Xudo kelajak va o'tmishni bilgani uchun o'ylamasligi kerak. O'ylashni boshlashi bilan eski fikrlarini, demakki o'zini yolg'onchiga chiqaradi. Shu boisdan xudo kelajak haqida ham o'ylay olmaydi. O'ylasa, kelajak haqida bilmas ekanligi kelib chiqadi).

Hank'ning keti

ateizm — Sun, 24 Jun 2007 13:14:49 GMT

Ertalab eshigim qo`ng`irog`i chalindi. Ochganimda qarshimda yaxshi kiyingan, yoqimli yosh erkak va ayolni ko`rdim. Erkak birinchi bo`lib gapirdi:
“Salom, ismim John va bu esa Mary”.

Mary: Salom, sizni biz bilan birga Hank’ning ketini o`pishga da`vat qilyapmiz.
Men: Pardon?! Nima demoqchisiz? Hank kim? Va men nega uning ketini o`pishni istashim kerak?
John: Agar Hank’ning ketini o`psang, senga bir million dollar beradi; agar o`pmasang, seni it holiga solib, do`pposlaydi.
Men: Nima? Bu yangi mafiya taktikasimi? Nima bo`layapti?
John: Hank bir milliarder. Bu shaharchani u qurdirgan. U bu yerning egasi. Istagan ishini qila oladi va senga bir million dollar bermoqchi. Lekin ketini o`pmasdan bu pullarni ololmaysan.
Men: Bu axmoqlik. Nega?
Mary: Sen kim bo`psanki Hank’ning hadyasini so`rab-surishtiryapsan? bir million dollar istamaysamni? Bir ket o`pishga arzimaydimi?
Men: Balki, agar bersa, lekin ..
John: Unday bo`lsa, kel, biz bilan Hank’ning ketini o`p.
Men: Hank’ning ketini tez-tez o`pib turasizmi?
Mary: Albatta, surunkali ravishda…
Men: Xo`sh, bir million dollarni oldingizmi?
John: Yo`q, shaharni tark etmay pul ololmaysan.
Men: Unday bo`lsa nega darrov shahardana chiqib ketmaysiz?
Mary: Hank aytmasdan shaharni tark etolmaysan. Yo`qsa pul ololmaysan, va seni do`pposlaydi.
Men: Xo`sh, Hank’ning ketini o`pib, keyin shaharni tark etib, million dollar olgan birortasini bilasizmi?
Mary: Onam Hank’ning ketini yillar davomida o`pdi. O`tgan yili shahardan chiqib ketdi. Aminmanki, pulini ham olgan.
Men: U bilan hech gaplashib ko`rdingmi?
John: Albatta yo`q. Hank bunga izn bermaydi.
Men: Unday bo`lsa, agar pulni olgan biror odam bilan gaplashmasangiz, pul olganini qayerdan bilasiz?
Mary: Shahardan chiqmasingdan ozgina avval beradi. Balki maosingga qo`shib mukofot puli olasan, balki lotereyadan kichkina pul yutasan, yoki ko`chada 20 dollar topib olasan.
Men: Xo`sh, bularning Hank’ga nima aloqasi bor?
John: Hank’ning ba`zi do`stlari bor.
Men: Kechirasiz-ku, ammo bu g`alati bir firibgarlikka o`xshaydi.
John: Lekin bir million dollar haqida gap ketmoqda. Imkoniyatni qo`ldan bOy bermoqchimisan? Va unutma, o`pmasang seni do`pposlaydi.
Men: Balki, agar Hank bilan gaplashsam, undan batafsil ma`lumot olarman.
Mary: Yo`q, hech kim Hank’ni ko`ra olmaydi. Hech kim Hank bilan gaplasha olmaydi.
Men: Xo`sh, u holda qanday qilib ketini o`pasiz?
John: Ba`zan unga bir bo`sa yuboramiz va ketini o`ylaymiz. Boshqa paytlari Karl’ning ketini o`pamiz va u Hank’ka jo`natadi.
Men: Karl kim?
Mary: Karl bir do`stimiz. Bizga Hank’ni va uning ketini o`pish haqida u o`rgatgan. Karl uchun qilgan yagona narsamiz uni bir necha bor kecki ovqatga taklif qilganimiz bo`ldi.
Men: Ya`ni Hank degan bittasi borligi, uning ketini o`pishingiz kerakligi va shu yo`l bilan Hank’ning sizni mukofotlantirishi to`g`risida faqat Karl’ning so`zlariga ishondingiz, shundaymi?
John: Yo`q, yo`q! Karl’da bir maktub bor. Hank tarafidan unga bir necha yil avval yuborilgan. Butun masala tushuntirilgan o`sha xatda. Qara, mana bu o`sha maktubning nusxasi. Ol, o`zing am ko`r.
John menga ustiga “Karl’ning ofisidan” deb yozilgan fotokopiya uzatdi. Unda 11 moddalik ro`yxat bor edi.
1. Hank’ning ketini o`p va u ham senga shaharni tark etganinga 1 million dollar bersin.
2. Alkohol ich.
3. Sen kabi bo`lmagan odamlarni do`pposla.
4. Yaxshi ovqatlan.
5. Bu ro`yxatni Hank’ning o`zi yozdirdi.
6. Oy yashil pishloqdan qilingan.
7. Hank’ning aytgan har bir gapi to`g`ridir.
8. Hojatga ketganingdan so`ng qo`lingni yuv.
9. Ickilik ichma.
10. Sosiskalarni sosiska noni ichiga solib ye, yoniga boshqa narsa qo`shma.
11. Hank’ning ketini o`p, yo`qsa seni do`pposlaydi.
Men: Bu menga Karl tomonidan yozilgandek tuyulyapti.
Mary: Hank’ning qog`ozi yo`q edi, shuning uchun.
Men: Menga sunday tuyulyaptiki, agar tekshirib ko`rsak, bu yozuv Karl’ning yozuvi bo`lib chiqadi.
John: Albatta, Hank aytib turdi, Karl yozdi.
Men: Hech kim Hank’ni ko`rmagan, deb o`ylardim?
Mary: Hozir shunday. Ammo ko`p yillar avval Hank ba`zi kishilar bilan gaplashgan.
Men: Hank’ning yaxshi odam ekanligini aytuvdingiz. Qaysi yaxshi inson, farqli ekan, deb boshqalarni uradi?
Mary: Hank’ning istagi bu va Hank har doim haqdir.
Men: Qayerdan bilasan buni?
Mary: 7-modda “Hank’ning aytgan har bir gapi to`g`ridir” deyapti. Bu men uchun yetarli.
Men: Balki og`ayningiz Karl uydirgandir butun masalani.
John: Mutlaqo yo`q. 5-modda bu ro`yxatni Hank’ning o`zi yozdirganini aytayapti. Qolaversa, 4-moddada yaxshi ovqatlaning, 8-moddada hojatdan so`ng qo`llaringizni yuving, deyapti. Bularning to`g`ri ekanligini hamma biladi. Demak bosqa moddalar ham to`g`ri bo`lishi kerak.
Men: Birqo 9-moddada ichmang, deyapti, bu ikkinci moddaga qarshi kelyapti-ku. Qolaversa, 6-moddada Oyning yashil pishloqdan yasalganini aytayapti ki bu umuman noto`g`ri.
John: 9 bilan 2 orasida hech qarama-qarshilik yo`q. 9 faqat 2’ni izohlamoqda. 6’ga kelsak, Oyga uchmagansan, to`g`ri-noto`g`ri ekanligini qayerdan bilasan?
Men: Olimlar Oyning qOyalardan iborat ekanligini aytishadi axir.
Mary: Lekin qOyaning Yerdan yoki koinotdan kelib-kelmaganligini bilishmaydi. Ya`ni Oy hamon yashil pishloqdan yasalgan bo`lishi mumkin.
Men: Astronom emasman-u, ammo Oyning Yerdan chiqqani haqidagi hipotezani rost, deb o`ylamayman. Qolaversa, qoyaning qayerdan kelganini bilmaslik uni pishloqdan yaralgan, degan fikrga olib kelmaydi.
John: Mana, olimlarning xato qilganini o`zing ham bilding. Lekin Hank’ning ar doim haq ekanligini bilamiz!
Men: Bilamiz?
Mary: Albatta, 5-modda shunday deydi.
Men: Aytyapsanki, Hank haqdir, chunki ro`yxat sunday deyapti va ro`yxat to`g`ridir, chunki uni Hank yozdirgan. Va Hank’ning yozdirganini bilamiz, chunki ro`yxat shunday deyapti. Bu aylanma mantiq. “Hank haqdir, cunki Hank haqdir” deyishdan farqi yo`q.
John: Mana endi anglashni boslayapsan Hank’ning fikrlash bichimini.
Men: Biroq, … Mayli, e`tibor qilma. Xo`sh, bu sosiskalar bilan aloqador mavzu-chi?
Mary yuzini burishtirdi.
John: Sosiskalar sosiska noni ichiga solinib yeyiladi. Yoniga hech nima qo`shilmaydi. Hank’ning yo`li bu. Boshqacha qilish noto`g`ridir.
Men: Agar sosiska nonim bo`lmasa-chi?
John: Sosiska noning bo`lmasa, sosiska yeyolmaysan. Sosiska nonisiz sosiska noto`g`ridir.
Men: Yoniga ketchup, xantal ham qo`shib bo`lmaydimi?
Mary shiddat bilan o`girildi.
John: Bunday gaplarni gapirishning hech keragi yo`q! Sosiskaga qo`shib yeyiladigan hamma ziravolar yanglishdir.
Men: Ya`ni ustiga biroz achchiq-chuchuk to`g`ralgan sosiska ham mumkin emasmi?
Mary quloqlarini qo`llari bilan berkitdi va “Eshitmayman buni, la la la la…”
John: Bu yomon. Sayton yo`ldan uribgina bunday narsani yeyish mumkin.
Men: Juda yaxshi narsa bu. Men doim yeyman, masalan.
Mary hushidan ketdi va John uni tutib qoldi: “Agar o`sha nusxalardan biri ekanligingni bilsaydim, vaqtimni hech sarflab am o`tirmasdim senga. Hank seni do`pposlar ekan, men ham o`sha yerda bo`laman va pulimni sanab, ustingdan kulaman. Hank’ning ketini sening o`rningga o`zim o`paman, hap senimi, sosiska nonsiz achchiq-chuchuk yeyuvchi...”
Keyin John Mary’ni suyab, tashqarida kutib turgan mashinaga o`tirdi va shu bilan ketdi.

Fan va Qur`on

ateizm — Sat, 23 Jun 2007 14:41:49 GMT

Qur`on o`simlik va hayvon turlarining hozir qanday bo`lsa, shunday yaratilganligini, fan esa sodda hujayralardan evolyuciyalashganini va hozirgi turlarning bosqa turlardan paydo bo`lganini ta`kidlaydi.
Qur`onga ko`ra ilk odam Odam Ato, bugunki odamdan farq qilmaydi. Nutqi, aqli, fikrlash qobiliyati va hk xususiyatlari bizlarniki bilan ayni.
Fan esa odamlarning aqli, nutqi, xotirasi va hk xususiyatlarining vaqt o`tishi bilan o`zgarib borganligini, ilk odamlarda miya hajmining kichkina, miya sirtidagi neyronlarning kam bo`lganligini, nutqining bo`lmaganligini, rangli ko`rmaganliklarini, tashqi ko`rinishlari ham biznikidan ancha farq qilganini ta`kidlaydi.
Qur`onga ko`ra ilk odamlar uzoq yashaganlar. Odam 930 yil, Nuh 950 yil, va hk.
Fanga ko`ra esa, aksincha, ilk odamlarning umri hozirdagidan qisqa bo`lgan. Hatto Qadimgi Rimda o`rtacha umrguzaronlik 40 yil atrofida bo`lgan.
Qur`onga ko`ra Odamning o`g`illaridan Hobil dehqon, Qobil cho`pondir. Ya`ni ilk odam zamonida ziroat va yilqichilik bor. Bugunki tuproq tarkibi va o`tlar, daraxtlar va hk mavjuddir.
Fanga ko`ra ilk odamlar ovchi va terib-termachilardir. Ziroat va yilqichilikning tarixi atigi o`n ming yillar atrofidadir. Mavjud tuproq tarkibi bugungi holiga taxminan 100 ming yil avval kelgan.
Qur`onga ko`ra, Odamning o`g`illaridan Hobil Qobilni o`ldiradi va ko`madi. Ya`ni ingumaciya (o`lik ko`mish) ilk odamlardan beri bor.
Fanga ko`ra, odamlar o`lik ko`mish amaliyotini taxminan 50 ming yil avval boshlashgan. Millionlarcha yillardan beri o`liklar ko`milib, qabristonlar yaratib kelinganda edi, mozoriston bo`lmagan bir qarich yer bo`lmasdi.
Qur`onga ko`ra “Alloh qo`y, echki, tuya, ot, eshak, sigir yaratgandir”. Ya`ni bu hayvonlar paydo bo`lganlaridan beri hamon o`sha-o`shadirlar. Va ilk odamlar bilan ayni paytda yaratilishgan.
Fanga ko`ra bu hayvonlar boshqa turlardan evolyuciyalanishgan va odam tarafidan xonakilashtirilgan, selekciya tufayli bugungi ko`rinishga ega bo`lishgan. Ilk odamlar davrida bu tur hayvonlar bo`lmagan, balki yovvoyi ajdodlari bo`lgan, xonakilasgan turlari esa faqatgina taqriban 10 ming yildan beri bor.
Qur`onga ko`ra meva-sabzavotlar bugungi xususiyatlari (rang, maza, shakl, hajm va hk) bilan yaratilgan.
Fanga ko`ra esa bugungi meva-sabzavotlar, odamlar tarafidan tanlangani uchun, bugungi maza, id, rang, va hk ega bo`lisgan. Makkajo`xori 5 ming yil avval 2-3 sm bo`lgan bo`lsa, odamlar tomonidan ko`p yillardan beri eng kattalari tanlab ekilgani uchun bugungidek katta hajmlarga erishgan. Nok, olma va hk achchiq turlari ekilmagan, odamlarga yoqqan mazali turlari esa ekilib kelgan. Ya`ni kunimizdagi meva-sabzavotlar odamlar tomonidan tanlanib kelingan.

Aldagani bola yaxshi

ateizm — Sat, 23 Jun 2007 14:37:28 GMT

Dindor, maktabda evolyuciya nazariyasini o`rgangan bolalarga, odamning maymundan paydo bo`lganligini uqtiruvchi bundayin nazariyalarga ishonmasliklari kerakligini aytadi. Va bu xususda Dindor va bolalar orasida shunday suhbat kechadi:

Bolalar: “Xo`sh, biz evolyuciya tufayli paydo bo`lmagan bo`lsak, unda qanday qilib paydo bo`lganmiz?”
Dindor: “Sizni Alloh yaratdi.”
Bolalar: “Qanday qilib?”
Dindor: “Bir bor ekan, bir yo`q ekan, bir Alloh bo`lgan ekan, u ilk sabab ekan, zamon va makondan munazzah ekan, hatto sabab va natijadan ham, lekin bir kuni turib-turib ko`klarni va yerni yaratibdi. 6 kun beto`xtov yaratibdi. Avval yerni yaratdi, so`ngra ko`klarni.”
Bolalar: “O`qituvchimiz bunday bo`lmagan deydi.”
Dindor: “Ee, u kofir. Xullas, yerni uzatib yoydi. Yorilmasin, tebranmasin deb tog`larni tiqib chiqdi.”
Bir bola: “Qanday qilib, ya`ni Yer tekismi?”
Boshqa bola: “Tog`larni tebranmasin deb tiqqan bo`lsa, nega unda zilzilalar bo`ladi?”
Dindor: “Xo`sh, xullas kalom... Ko`klarni yerning ustiga tushmasin, deb tutmoqda, yaqin ko`kdagi yulduzlarni qorong`ulikda yo`l topish qulay bo`lsin, deb yaratdi.“
Bolalar: “Qanday, ya`ni shuncha yulduz faqat qorong`uda yo`l topishimiz uchunmi?”
Dindor: “Allohning hikmati bu. Ham bu ko`klar 7 qat bo`lib, bularning nuri Quyoshdir. Bu ko`klar shunday ajoyibki, qushlar uchar, bulut suzar, yomg`ir yog`ar, hatto temir ham yog`ar. Ham bu ko`klarda tong va oqshom va soya bordir.”
Bir bola: “Kola ham yog`adimi?”
Boshqasi: “Bema`nilik emasmi, ko`kda tong-oqshom bo`lishi?”
Dindor: “Xo`sh, qayerga keldik... Alloh ko`klarni yaratgandan so`ng Arshga chiqdi, Arshi suv ustida edi, Arshini tashiydigan farishtalari bor edi va bularning ikki, uch, to`rt qanotlari bordir. Qiyomat kuni ko`klar yiqilar ekan Arsh ch`okmasin deb 8 farishtaga ko`tartirib qo`yadi.”
Bolalar: “Ya`ni Allohning farishtalar tashiydigan uyi bormi? Ko`klari turibdi ekan, Arshi yiqiladimi, faristalarga yuklayapti?”
Dindor: “Ehhm... tabiiyki biz uni tushunmaymiz. Alloh hamma narsaga qodir, hamma narsaga kuchi yetadi.”
Bir bola: “Hamma narsaga kuchi yetsa, nega o`zini faristalarga tashittiryapti?”
Dindor: “Alloh qati shu qadar uzoqdir ki, Jabroil 50 000 yilda boradi. Alloh qatida bir kun kechsa, Yerda ming yil kechgay. Ammo Alloh sizga yaqindir.”
Bolalar: “Jabroil kim?”
Dindor: “Jabroil - farishta. Allohning gaplarini payg`ambarga yetkazadi. Masalan, 6 yoshli Oysha aqida xabar berib, uylantirib qo`ygan.”
Bolalar: “Qanday, yozibmi?”
Dindor: “Yo`q, aqliga tiqib.”
Bolalar: “Yaxshi, lekin payg`ambarning to`g`ri aytayotganini qayerdan bilsa bo`ladi?”
Dindor: “Qur`on shunday deydi.”
Bolalar: “Qur`onning to`g`riligini qayerdan bilamiz? Payg`ambar gapidanmi?”
Dindor: “Ishqilib... Gapni aylantirmalaring. Aytibdi Alloh bir kuni farishtalariga, men yer yuzida bir odam yarataman, deb, keyin, ikki qo`li bilan loydan bir odam yasabdi va unga ruhidan puflabdi.”
Bolalar: “Allohning qo`llari bormi? Loyni qayerdan topibdi?”
Dindor: “Alloh hamma narsaga qodir. Keyin bu loy butga ruhidan pufladi va Odam jonlandi. Butun farishtalar unga sajda qildi, Ibli qilmadi, va Alloh Iblisga odamlarni yo`ldan ozdirish uchun imkon berdi. Keyin Odamga bir juft yaratdi va ular ko`paydilar.”
Bolalar: “Qanday qilib? Odamning o`g`il-qizlari bir-birlari bilan yotibmi?”
Dindor: “Uni Alloh biladi, boshqa so`ramalaring, kulmalaring, gunoh! Yelkalaringizdagi farishtalar hamma ishlaringizni yozib turishibdi.”
Bolalar: “Nega, Alloh unutib qo`yadi, debmi?”
Dindor: “Gapni aylantirma. Allohning zotiy va subutiy sifatlari bordir.”
Bolalar: “Qanday sifatlar?”
Dindor: “Siz tushunmaysiz. Sir. Men 10 yil boshimni devorlarga urdim, hamon tushunmadim.”
Bolalar: “Mayli, agar biz bularga ishonmasak nima bo`ladi?”
Dindor: “Do`zaxga kirasiz, yonasiz!. Ishonsangiz jannatga kirib,
abadiy orom olib, ko`ksi yangi chiqqan bokira qizlar bilan yotasiz.”
Bolalar: “Ayollarga-chi, ularga nima bor?”
Dindor: “Ularga ham tabiiyki kuchga to`lgan yigitlar bor.”
Bolalar: “Demak, bu dunyoda bekorga choyshab o`rab yurishar ekan-da.”
Dindor: “U Allohning amri. Yo`qsa jinlar kelib, chalib ketadi.”
Bolalar: “Jin?”
Dindor: “Ha, tutunsiz otashdan yaratilgan. Farishta - bu boshqa. Masalan, Alloh urushlarda musulmonlarga farishta yuborib yordam etadi.”
Bolalar: “Hozir nega yubormaydi? Nega nuqul Amerika yutadi?”
Dindor: “Bolam, farishtalarning tushib-chiqishi 50 000 yil oladi, demadikmi? Sabr etsang, biron joying kamayib qoladimi?”
Bolalar bir burchakka yig`ilishib, o`zaro gaplashishadi:
Biri: “Bu kishi bizning zaifligimizdan foydalanib qolmoqchi, olamning qanday paydo bo`lganligini bilmaydi deya, o`zi o`ylab topgan gaplarini bizga uqtirmoqchi.”
Boshqasi: “Men ham shunday deb o`ylayman. Aytaylik bir Alloh bo`lsin ham, lekin uning bu kishi aytganidek ekanligini, elchi yoki kitob yuborganini qayerdan bilamiz? Balki bir necha Alloh bordir?”
“Evolyuciya mavzusi ilmiy va dalilli. Lekin Alloh mavzusi metafizik, isbotlab bo`lmaydi.”
“Menimcha bu kishi manyak. Psixiatrga yuborish kerak.”
“Ha qo`yaver, ko`cha bunaqalarga to`la. Tag`in qaysi birimiz uning ertaklariga ishondikki?”
“Og`aynilar, ketdik laboratoriyaga. Dars boshlanyapti!”

Fan va din

ateizm — Sat, 23 Jun 2007 14:02:33 GMT

Fan va din o`zaro bog`lana olmaydi. Dindorlar nima desa desin, xoh payg`ambarning “Ilm Chinda bo`lsa ham o`rganing” so`zini o`rnak qilib keltirsinlar, xoh Islom (yoki boshqa biror) dinining fan bilan chalkash emasligini ta`kidlasinlar, baribir o`zaro bog`lana olmaydigan ikki tushuncha bo`lmish fan va dinni uzviylashtirmoq mumkin emasdir.
Buning sababini anglamoq dindorlarning ko`piga qiyin keladi. Bizlarni “dinga va xudoga qarshi ichida dushmanlik saqlaydi, shuning uchun bunday gaplar bilan dinimizga rahna solmoqchi”, deb o`ylashadi.
Shuning uchun, bu tushunchamizning sababini bu yerda misollar bilan ayon qilmoqchimiz.
Din va fanning birinchi e`tiborga loyiq farqi "yanglishlana olish" (ruschada фальсифицируемость) xususiyatidir. Fanda yanglishlana olmaydigan tushunchaning ilmiy qiymati yo`q.
Yanglishlana olish nima ekanligini qisqacha ochiqlab beraylik: bir da`voning yanglishlana olishi, agar u yanglish bo`lsa, yanglish ekanliligini aniqlash iloji mavjud ekanligini anglatadi. Masalan, “Qo`limda qizil koptok bor” da`vosi yanglishlana oladi. Agar bu da`vo yanglish bo`lsa, ya`ni qo`limda koptok bo`lmasa, yoki bo`lsa-yu, rangi qizil bo`lmasa, bunu aniqlash juda oson. Lekin “O`limdan keyin hayot bor” iddaosi yanglishlana olmaydi. Yoki “Qo`shnimning boshiga kelgan yomon voqea, mening qarg`ishim tufaylidir" kabi da`vo ham yanglishlana olmaydi. Fanda yanglish bo`lgani bilan, uni aniqlashga imkon bo`lmagan bunday ifodalarning ilmiy qiymati yo`q.
Biroq dinda bunday yanglishlana olmaydigan juda ko`p ifodalar bor. Shuning uchun diniy ma`lumotlardan aksariyatini tajriba o`tkazib, yanglish bo`lib-bo`lmaganligini aniqlash mumkin emas. Aslida dinda yanglishlana oladigan ifodalar ham bor, va ularning bir qismi to`g`ri, yana bir qismi esa yanglish ekanligi aniqlangan ham. Ammo bu boshqa mavzuga tegishlidir, ushbu maqolada esa diniy ma`lumotlarning bi butun o`laroq yanglishlana olmasligi yoritilmoqda.
Olamning xudoning “bo`l” deyishi bilan paydo bo`lganiga, narigi dunyoda bizni mukofot yoki jazo kutayotganiga, va hokazolarga ishonib shakllangan mentalitetni ilmiy sohalarda tatbiq etishni boshlasak, har qanday ilmiy muammoda qarshimizga chiqqan va tabiiy hodisalarni izohlaydigandek ko`ringan ilk ochiqlamani qo`lga olib, ko`p xato qilgan bo`lur edik.
Masalan, “Yer tekisdir” degan da`vo, kundalik turmushimizda kuzatuvlarimizga qarshi kelmaganligi uchun (albatta, agar biz fazogir bo`lmasak), bundan shubha qilmas va Yerning sharsimon ekanligini hatto bu asrda ham haligacha bilmay yurgan bo`lar edik. Bir da`voning atrofga qarab isbotlanishi osondir. Yagona dardimiz tabiatdagi voqea-hodisalarni izohlaydigandek ko`ringan ifoda topish bo`lsa, bu ko`p ollarda ilojlidir. Hattoki kuzatuvlar bir emas, balki bir necha izohni kelishtira oladi ba`zan. Agar bularni yanglishlana olishga tekshirmasak, “balki noto`g`ridir” deb shubha qilib tajribalarga solmasak, osongina aldanib ketaveramiz. “Yer tekisdir” ifodasi yanglislana oladi. Yanglish ekanligini o`rtaga chiqarish mumkin. Masalan, “Yer tekis bo`lsa edi, ochiq dengizga suzib ketayotgan kema qirg`oqdan kuzatilganda, ufqda yo`qolmasdi” degan sodda fikr bilan “Yer tekisdir” da`vosi yanglish ekanligi ayon bo`lishi mumkin. Lekın shunga qaramay, oddiy insonlar bundayin shubhalarga bormaganligi uchun, asrlar davomida “Yer tekisdir” tezisiga ishonib kelishganini eslasak, nazariy jihatdan ham yanglishlana olmaydigan tezislarning jamiyatda keng tarqalishi oqibatida olamni tadqiq etishimiz qanchalik qiyinlashishi va taraqqiyotdan ortda qolishimizni o`ylab ko`ring.
Afsuski, bugun ahvol shunday. Dunyoda yuz millionlarcha, balki milliardlarcha odam o`limdan so`ng yana yashayajaklarini va jazo yoki mukofot olajaklarini o`ylashadi. Ko`rinmas, hamma narsaga qodir, va hamma narsani biladigna bir mavjudotning olamni va bizni yaratganiga ishonishadi. Buning “Yer tekisdir” kabi da`vodan farq qilmasligiga qaramay, odamlarning bu haqda o`ylab o`tirmay ishonishi erish tuyuladi.
Yanglishlana olmaydigan bir narsaga ishonishning ketidan kelib chiquvci muammolarni ko`rmaslik, zehnini bunday qolipga solmoq faqat oson aldanishgagina emas, balki dunyoni yanglish tadqiq etishga va dunyo va olam bilan bog`liq tasavvurlarmizning xato bo`lib qolishiga ham sabab bo`ladi. Diniy ma`lumotlar va diniy tushuncha tarzi esa bizga shundayin yolg`on tasavvurlarga ishonishimizga omil bo`ladi.
Fan va din orasidagi boshqa bir farq, fanda xulosalarning sinovdan (tajribadan) so`ng, dinda esa avval chiqarilishidir.
Fanda xulosalar sinovdan so`ng chiqariladi. Sinovlar natijalariga ko`ra, kerak bo`lsa avvalgi ilmiy tasavvurlar o`zgartirilishi mumkin. Dinda esa xulosa, qarorlar avvalboshdan beriladi, boshdan tayin etiladi, va sinov natijasi ushbu ma`lumotlarga ko`ra belgilanadi. Shuning uchun, masalan, musulmonni Qur`onda kechgan bir ifodaning yanglish ekanligini ko`rsatib, ko`ndira olmaysiz. Chunki u Qur`onda kechgan barcha ifodalarning to`g`ri ekanligini boshidan qabul qilgan. Agar biror bir ifoda kundalik hayotimizdagi haqiqatlarga mos kelmasa, osonlikcha o`sha ifodani “boshqacha tushunish kerak” deb qo`ya qoladi. “Diniy ifoda to`g`ridir, doim to`g`ridir, faqatgina o`sha musulmon bu ifodani noto`g`ri anglapti.” Shunday deb qutuladi.
Buni ham Qur`ondagi tegishli ma`lumotning izohlanishiga yordam beruvchi yangi bir ma`lumotni boshqasi topib, o`rtaga qo`yganidan so`ng qiladi. Musulmonning o`zining Qur`ondagi ma`lumotlarga mos kelmaydigan, o`sha ma`lumotni izohlash tarzini o`zgartirishga sabab bo`luvchi fikrini chiqarish ham mumkin emas. Chunki musulmonga o`sha diniy ma`lumotlarning chippa-chinligi quyib kelingan.
Bundan tashqari, diniy tushuncha shakli tadqiqotlarga ham to`siqdir. Odamlarning Odam Ato va Momo Havodan tarqalganiga ishonuvchi kishi, toqqa, qirga chiqib, ilk, ibtidoiy odamlar qoldig`ini qidirib o`tirmaydi. Muqaddas kitoblarga ko`ra olam 6000 yil avval, 6 kun ichida yaratilganiga ishongani uchun, Yer yoshini va qanday qilib paydo bo`lganligini bilishga qiziqmaydi, tadqiqot o`tkazib ham o`tirmaydi. Bunday tadqiqotlarni aql-zakovati dindan mustaqil, hamma savollarda din bilan hisoblashib o`tirmaydigan olimlar o`tkazishadi, va dindorlar o`sha tadqiqotlar natijalari yorug`ida o`z imon-e`tiqodlarini va muqaddas kitoblarini “izohlash” tarzlarini yangilab o`tirishadi (masalan, “6 kunni, 6 davr deb bilish kerak, buinga to`g`ridan-to`g`ri emas, balki majoziy qarash kerak”, deya). Butun energiyalarini o`zlari to`g`ri deb o`ylaydigan narsalarni yangi ma`lumotlar nurida ko`zdan kechirib, qaytadan izohlab, o`zlarini amin qilib o`tirishga sarfashadi. Ulardan yangilik chiqmaydi. Chunki eski ma`lumotlarini tekshirishmaydi. Eski ma`lumotlarni muqaddas va tekshirilmas, to`g`riligi mutlaqo aniq, deb o`ylaganliklari uchun, boshqalar ilmiy, asl ma`lumotlarni ularning ko`z o`ngiga keltirishgandagina o`sha “muqaddas” bilimlarini qaytadan izohlashga kirishishga majbur bo`lib qolishadi. Boshqa paytlari bunga hech urinishmaydi, motivaciya sezishmaydi.
Ya`ni, diniy tushunchaning fan bilan bog`lashmagan va hatto fanga to`siq bo`lgan unsuri ilmiy tadqiqot mavzusida umuman motivaciyaga muhtoj bo`lmasligidir.
Diniy bilim “xudodandir va to`g`ridir”. Tekshirilishining, so`roq qilinishining hech bir keragi yo`q. Hatto gunohdir ham. Bunday sharoitda dindorning olamning, jonlilikning, odamning paydo bo`lishi, Yerning yoshi va hk. kabilarni aniqlashga ehtiyoj sezishi qiyin masaladir. Jamoat rahnamolari va diniy avtoritetlari, ilmiy faoliyatning kundalik hayotga teguvchi foydalarini sezib, ilm-fan o`rganishga chaqirsalar ham ahvol shunday qolaveradi. Shu sababdan na islomiy jamiyatdan, na xristian va yahudiy fundamentalistlaridan durust ilmiy kashfiyot-ixtirolar chiqmaydi.
Bundan tashqari, sanab o`tilgan uch katta dindagi narigi dunyo ishonchi ham ilmiy faoliyatga to`siq qo`yadi. To`g`ri-da, agar bu dunyo foniy bo`lsa va haqiqiy hayot cheksiz bo`lib narigi dunyoda bo`lsa, va bu dunyodagi hayot faqat narigi tarafga tayyorlanish uchun kechish lozim bo`lgan imtihon bo`lsa, siz gap-so`z bilan ilm-fanni qanchalik targ`ib qilmang, dindorlar bunga ko`pda qiziqmaydilar. Imtihon dunyosida qilinadigan narsa, har bir musulmonga ko`ra, ko`p ibodat qilib, narigi dunyoga hozirlanmoqdir. Butun umrini millionlarcha qo`ng`iz va kapalak turini sinflantirib yoki tog`-tosh aylanib, yer qatlamlarini o`rganib vaqt o`tkazmoq emas. Bunday faoliyat taqozo etuvchi hayot tarzining musulmonning hayot tarzi bilan (5 vaqt namoz, va boshqa diniy principlar) mos kelmasligi bir masala, musulmonning bundayin ilmiy faoliyatni monoton, tushunarsiz, deb hisoblashi boshqa masala. Chunki musulmon hayoti bundan muhimroq narsalar uchun mo`ljallangan. Uning hayoti imtihondir va u uni “bekorchi” narsalarga sarflamasligi kerak. Hayotidagi eng muhim narsa, hattoki yagona muhim narsa, yaxshi ibodat qilib, yaxshi mo`min bo`lib yashash va narigi dunyoga yaxshi tayyorlanishdir.
Dindorlar nima desa deyishsin, fan va dinning bog`liq ekani va dinning fanga to`siq emasligini, va hk. iddaolarini isbotlay olmaydilar. Chunki o`rtada, yuqorida aytib o`tganimiz faktorlar bordir. Ham dindor bo`lib, ham ilm-fanda faol bol`gan kishilarni misol qilib keltirishgani ham bu haqiqatni o`zgartitmaydi, chunki gap bu yerda bir-ikki kishi haqida emas, balki butun boshli jamiyat bilan bog`liq ijtimoy mavzudadir.
Qadim zamonlardagi diniy jamiyatlarda kashfiyotlar qilgan buyuk olimlar yashab o`tgani ham argument emas. Zero, butun masala o`sha olimlarning zehniyatidir, aslo din emas.
Kashfiyotlarning qanday ro`y berishi tayindir. Yangi ma`lumotni o`rtaga chiqarish, eski ma`lumotlarni tekshirib ko`rish, ulardan farqli hipotezalar o`ylash va bu hipotezalarni sinab ko`rishni taqozo etadi.
Ilmiy zehnli rohibning ham, yosh bolaning o`yin o`ynab qilayotgan ishi ham shu. Kichkina bolalarning bir jismni qo`liga olib, u yoq-bu yog`ini aylantirib, og`ziga solib ko`rishi, ichini titkilashga urinishi, aslida qandaydir sinovdir. Bola atrofidagi dunyoning qanday ishlashini, tuzilganini aniqlashga urinmoqda. Hatto yosh bolalar ham olimlarning qilayotgan ishlarini qilishadi (primitiv shaklda bo`lsa-da).
Dinda qarshi chiqiladigan nuqta esa, imon-ishonchning bu dunyoviy bilimlar orttirish qoidalari bilan mos kelmasligidir. Din eski, qadimiy ma`lumotlarga shubha keltirishni qat`iyan ta`qiqlaydi. “Din kerakli ma`lumotlarni berdi, bo`ldi, endi shuni o`rgan, so`rab-surishtirma” qabilida.
Lekin buni %100 bajara olmaydi, albatta. Chunki shubhalanish, tekshirib ko`rish inson tabiatiga xosdir. Din faqatgina buni qiyinlashtiradi. Tamoman yo`qota olmaydi. Agar yo`qota bilsa edi, odamzot zim-ziyo o`tmishdan chiqa olmasdi, fan-texnika bu qadar ilg`orlashmasdi.
Xulosaning sinovdan so`ng emas, avval chiqarilishi kabi tushuncha shakliga ega odamning yaxshi olim bo`lishi mumkin emas. Shuning uchun, haqiqiy olimlar orasidagi dindorlar soni nihoyatda oz (1998 yilda “Nature” oynomasi tarafidan yuqori darajali ilmiy xodimlar orasida o`tkazgan so`rov natijalariga ko`ra, olimlar orasidagi dindorlar %7.9, dinsizlar %76.7 va agnostiklar %23.3’ni tashkil etadi).
Fan dinga qaramay rivojlanadi. Chunki diniy tushuncha insoniyatni so`nggi zarrasiga qadar asirga ololmaydi. Fan insonning diniy tushunchalarga mos kelmaydigan xususiyatlari sababli rivojlanadi.
Fan va din bog`liq bo`la olmaydi. Din fan va ilmiy rivojning yo`lidagi to`siqdir. Shuning uchun yoshlarga ilmiy, dunyoviy ta`lim berish kerak, bizga din bilan emas, ilm-fan bilan to`lgan odamlar kerak.